De NAVO en de Responsibility to Protect: De zaak van de 72 Libische bootvluchtelingen

[Door: Emiliano Landkroon]

“…the people involved in this boat tragedy could have been rescued if all those involved had complied with their obligations.” Dit schrijft mevrouw Strik, special rapporteur van de Raad van Europa in haar rapport Lives lost in the Mediterranean Sea: who is responsible?, waarbij er onder de neus van de NAVO 61 mensen het leven verloren.                      

Hoe is het mogelijk dat het machtigste militaire bondgenootschap ter wereld er niet in slaagde deze mensen tijdig uit hun benarde positie te bevrijden? Nota bene uitgerust met het meest verstrekkende mandaat ooit om burgers te beschermen: Resolutie 1973, op basis waarvan de NAVO haar luchtacties boven Libië ontplooide, lijkt het erop dat het redden van de bootvluchtelingen niet tot de prioriteiten behoorde.

All necessary means
Alle benodigde middelen mocht de NAVO inzetten om de Libische burger te beschermen tegen het regeringsleger van Khadaffi. De NAVO deed dit door de rebellen met haar marine en luchtmacht te ondersteunen. Het lijkt niet voor de hand liggend om mensen te gaan beschermen middels het afwerpen van bommen. Ook de rebellen lopen, en zo blijkt vandaag de dag, niet voorop in het naleven van het oorlogsrecht. De vraag of de burgers van Sirte een ander soort burgers waren die geen bescherming behoeven is al vele malen gesteld. Oorlog zit vol ethische dilemma’s, het is vaak kiezen tussen twee kwaden waarbij er van de NAVO verwacht mag worden dat deze in ieder geval de intentie heeft het minste kwaad te kiezen. Waar we het hier echter over hebben is een simpele zaak van mensen redden die op zee in de problemen zijn geraakt.

Kiezen tussen twee kwaden?
Er is hier geen enkele sprake van complexe ethische dilemma’s. Het is een vrij eenduidig en simpel verhaal. Iedereen is verplicht iemand in nood te helpen. Deze simpele regel staat in tal van complexe bewoordingen vervat in een hoop regels, wetten, protocollen en verdragen. De Raad van Europa constateert een juridische lacune omdat het Search en Rescue gebied waar de boot zich in bevond onder de Libische autoriteiten viel. Diezelfde autoriteiten die van de VN een vliegverbod hadden gekregen dat door de NAVO werd gehandhaafd. Zonder hier het oorlogsrecht, de wetten op zee of de vluchtelingenverdragen tot in detail te gaan uitpluizen kunnen we stellen dat het toch beschamend is dat ‘onze’ schepen en helikopters letterlijk toekeken terwijl ze vrijwel kosteloos hun hand uit konden steken.

Hannah Arendt 
Het lijkt erop dat de reden ligt in een deling van verantwoordelijkheden in een grote bureaucratie. Een die doet denken aan de door Hannah Arendt beschreven wegvallen van verantwoordelijkheidsgevoel bij individuen als ze in grote bureaucratische systemen terecht komen. Elke individuele marineman weet dat hij moet helpen als er mensen op zee in nood zijn. Nu de noodoproep langs verschillende autoriteiten kwam voelde niemand zich kennelijk verantwoordelijk. Tot op het punt dat er een NAVO-schip de vluchtelingen bekeek en wegvoer en een helikopter voedsel en water dropte, maar verder niks deed.

R2P: The Responsibility to Protect 
Deze zaak laat zien dat de NAVO nog steeds niet doordrongen is van haar hoofdtaak, namelijk het beschermen van burgers. De NAVO heeft haar structuren nog altijd ingericht langs Koude Oorlogslijnen waarbij grondgebied belangrijker is dan burgers en waarbij er uitvoerig gepland wordt op luchtacties, maar niet op vluchtelingenstromen. Maar wel allemaal onder het mandaat van Protection of Civilians. De NAVO moet doordrongen raken van haar verantwoordelijkheid te beschermen en zich niet verschuilen achter foutief ingerichte bureaucratische structuren die hiertoe niet in staat blijken. Zelfs niet in het simpele geval van een ronddobberend bootje op open zee met 72 mensen zonder voedsel, water of brandstof.

Dit bericht werd geplaatst in Human Security en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s