Het skelet van een verdrag

Door Wim Zwijnenburg

Deze week zijn de onderhandelingen over een wapenhandelverdrag (Arms Trade Treaty) een volgende fase ingegaan. De eerste week stond in het teken van procedurele meningsverschillen, die de onderhandelingen nodeloos veel kostbare tijd hebben gekost en nu is er eindelijk schot in de zaak gekomen. Een verdrag zit ingewikkeld in elkaar en elk woordje luistert nauw, daarom zal ik proberen uit te leggen hoe het proces werkt en waarom het zo langzaam kan gaan. Om beter inzicht te krijgen in de problematiek is dit een ietwat langere blog geworden om toch duidelijk te maken hoe ingewikkeld de situatie momenteel is. [1]

Het verdrag
Het wapenhandelverdrag heeft zes belangrijke onderdelen, en ik gebruik de Engelse termen om ze te beschrijven namelijk:

1) Preambules and Principeles,
2) Goals and Objectives,
3) Scope
4) Criteria 
5) Implementation  
6) Final provisions

Per onderdeel zijn er dan ook weer subonderdelen, het onderdeel 3) Scope bestaat bijvoorbeeld uit de type wapens en de types transacties.

Deel 1 – Preambules en Principes
Dit deel beschrijft de aanleiding waarom een Arms Trade Treaty (ATT) nodig is, namelijk de problemen die er zijn met illegale wapenhandel, de gevolgen van gewapend geweld voor burgers, de sociaal economische ontwikkeling van een land, de schendingen van international humanitair recht en mensenrechten, maar ook het recht van staten op veiligheid en het legitieme recht op wapens te kopen en verkopen, daarbij verwijzend naar bestaande verdragen waaraan staten zich geconformeerd hebben.

Deel 2 – Goals and Objectives
In dit deel worden de doelen van het verdrag benoemd. Wij, de Control Arms partners, vinden dat hierin sterk naar voren moet komen dat:

  • Regulering van wapenhandel nodig is om mensenrechtenschendingen te voorkomen
  • De hoogste standaarden moeten worden vastgesteld voor de controle op wapentransacties,
  • Het moet bijdragen aan vrede en sociaal economische ontwikkeling
  • Wapenhandel niet bijdraagt aan menselijk lijden, en dan specifiek aan gender gerelateerd geweld en geweld tegen kinderen
  • De transparantie en aansprakelijkheid van staten wordt vergroot

Deel 3 – Scope
Daarna komen we bij onderdeel drie, de Scope, oftewel, welke wapens en transacties onder het verdrag vallen. Sommige staten vinden dat dit alleen moet gaan over bestaande afspraken, zoals het VN Register van conventionele wapens. Dit is een Koude Oorlog relikwie waarin staten op vrijwillige basis melding geven van transacties van zware wapens zoals tanks, vliegtuigen en artillerie, maar waarin geen kleine en lichte vuurwapens en ammunitie zijn opgenomen. Dat zijn echter juist de grootste veroorzakers van gewapend geweld. Het is cruciaal dat deze in het verdrag worden opgenomen, naast andere belangrijke zaken zoals wapentechnologie, wapenonderdelen en zogenaamde police and security equipment. Hierbij valt te denken aan traangas, maar ook vervoermiddelen voor politie. Daarnaast omvat scope ook de types transacties. Ook hier zijn grote meningsverschillen over. Sceptische staten vinden dat het alleen moet gaan over export van wapens. Wij vinden dat ook import, doorvoer, overslag en re-export vallen onder transacties, want daarmee dicht je juist de mazen in de wet waardoor schimmige tussenhandelaren en corrupte regimes toch wapens in handen weten te krijgen.

Deel 4 – Criteria
Het vierde onderdeel gaat over de Criteria. Weer een zeer heikel punt, want langs welke meetlat moet je een aanvraag voor wapens leggen voordat je een besluit maakt om ze wel of niet te verkopen (of door te voeren etc.)?  Dit onderdeel is cruciaal, want het gaat erom dat staten een risico analyse maken van de eindbestemming van wapens, om zo de afwegingen te maken om wel of geen vergunning af te leveren. En hoe maak je een objectieve inschatting? Landen als Iran, Syrië en Cuba, maar ook Rusland en India geven aan dat dit zeer subjectief is. Want wat zijn nou precies mensenrechtenschendingen, en wanneer heeft een land recht op legitieme aankoop van wapens om terroristen/vrijheidstrijders aan te pakken? Zie hier het dilemma van interpretatie. Ook de Verenigde Staten hebben bedenkingen, denk maar eens aan de grote wapenleveranties aan Pakistan om de Taliban te bestrijden, terwijl Pakistan niet bekend staat als het meest progressieve land als het gaat om mensenrechten, maar ook om hun rol in regionale conflicten zoals in Kashmir. Schendingen van het internationaal humanitair recht zijn degelijk goed te objectiveren middels de definities in verschillende internationale verdragen. Echter, bij een criteria zoals de ‘impact van wapenhandel op sociaal economische ontwikkeling’ wordt dat al een stuk lastiger. Hoewel dit niet onhaalbaar is en wij hier ook erg voor zijn, geeft het ons wel meer werk om aan te geven waarom dit ook belangrijk is.

Deel 5 – Implementation
Dit deel legt uit hoe een verdrag geïmplementeerd moet worden. Dit is ook een zeer belangrijk onderdeel, want hoe ga je een verdrag implementeren, welke wetten moeten worden aangepast, maak je een rapportage van je transacties en zo ja, wat komt daarin te staan en maak je dat openbaar? En wordt die informatie gedeeld? En met wie? En komt er steun voor Staten die hier weinig tot geen ervaring mee hebben? Kortom, allemaal vragen die betrekking hebben op nationale aangelegenheden en weer een gevoelig punt.

Final Provisions
Als laatste punt, final provisions (bent u nog wakker?) komen we aan bij allerlei procedures die gaan over wanneer een verdrag in werking treedt, wanneer er review mogelijkheden zijn, hoe je omgaat met meningsverschillen over interpretaties. Maar daar zijn we voorlopig niet.

De onderhandelingen de komende twee weken gaan veel bloed, zweet en tranen kosten. Iedereen berijdt zijn eigen stokpaardje, maar wil je gezamenlijk tot een oplossing komen, moet je water bij de wijn doen. De vraag is echter wanneer de wijn te waterig is geworden om nog gedronken te worden.

 

[1]    Disclaimer: ik ben geen internationale juridisch expert, en ben enigszins zwart-wit geweest in de beschrijving en daarom is deze post verre van compleet. Voor een compleet overzicht van officiële documenten zie www.un.org/disarmament/ATT
Dit bericht werd geplaatst in Wapenexport en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s